Telefon numaralarından günlük yapılacaklara kadar pek çok bilgiyi dijital cihazlara emanet ediyoruz. Peki, bilgiye ulaşmanın kolaylaşması hafızamızı nasıl etkiliyor? Psikolog ve Çocuk Gelişim Uzmanı Sare Şen, dijital alışkanlıkların hatırlama biçimimiz üzerindeki etkilerine dikkat çekti.
Sabah alarmımızı telefonumuz kuruyor, gün içindeki işlerimizi takvimimiz hatırlatıyor, unutmamamız gerekenleri notlarımıza kaydediyoruz. Bütün bunlar hayatımızı kolaylaştırıyor. Ancak bazen bir bilgiyi az önce okuduğumuz hâlde hatırlayamadığımızı, bir şeyi öğrenmek yerine yalnızca nereden bulacağımızı bildiğimizi fark ediyoruz. Peki, bu durum hafızamızın zayıfladığı anlamına mı geliyor?
Psikolojik açıdan bu soruya yalnızca teknoloji üzerinden değil, beynimizin bilgiyi nasıl öğrendiği ve hatırladığı üzerinden bakmak gerekiyor. Çünkü burada önemli olan sadece ne kadar bilgiye ulaştığımız değil, o bilgiyi zihnimizde nasıl işlediğimiz.
DİJİTAL UNUTKANLIK NEDİR?
Dijital amnezi olarak adlandırılan kavram, hatırlamamız gereken bilgileri kendi hafızamızda tutmak yerine dijital cihazlara bırakma eğilimimizi anlatmak için kullanılıyor. Örneğin bir telefon numarasını ezberlemek yerine rehbere kaydetmek ya da bir bilgiyi hatırlamaya çalışmak yerine internette yeniden aramak bu davranışlara örnek verilebilir. Dijital araçlara güvenmek bazı bilgileri hatırlama biçimimizi etkileyebilir; ancak bu araçlar aynı zamanda zihinsel yükümüzü azaltarak işimizi kolaylaştırabilir.
BEYNİMİZ NEDEN HER ŞEYİ HATIRLAMAK ZORUNDA DEĞİL?
İnsan zihni karşılaştığı her bilgiyi aynı şekilde kaydetmez. Bir bilgiyi hatırlayabilmemiz için çoğu zaman ona dikkat etmemiz, üzerinde düşünmemiz ve önceki bilgilerimizle ilişkilendirmemiz gerekir.
Her ayrıntıyı hatırlaması da gerekmez. Alışveriş listesini telefona kaydetmek, randevular için hatırlatıcı kurmak veya önemli belgeleri dijital ortamda saklamak oldukça işlevseldir. Psikolojide bilgileri hatırlamak için dış kaynaklardan yararlanmak, bilişsel yükü azaltmaya yardımcı olabilen bir yöntemdir.
Asıl mesele, hangi bilgileri dış kaynaklara bıraktığımız ve hangilerini gerçekten öğrenmek istediğimizdir.
BİLGİYE ULAŞMAK, O BİLGİYİ ÖĞRENMEKLE AYNI ŞEY DEĞİL!
Bir konuyu internette aradığımızda cevaba hızlıca ulaşabiliriz. Ancak bir cevabı ekranda görmekle onu anlamak, hatırlamak ve gerektiğinde kullanabilmek aynı şey değildir. Örneğin yeni öğrendiğimiz bir kavramı yalnızca okuyup geçersek bir süre sonra unutabiliriz. Buna karşılık kavramı kendi cümlelerimizle açıklamak, günlük hayattan bir örnek bulmak veya
biraz zaman geçtikten sonra hatırlamaya çalışmak bilgiyi daha kalıcı hâle getirmeye yardımcı olabilir.
Bu nedenle teknolojiyle kurduğumuz ilişkide kendimize şu soruyu sorabiliriz: Bu bilgiyi gerçekten öğreniyor muyum, yoksa gerektiğinde yeniden bulabileceğimi bilmek bana yetiyor mu?
SÜREKLİ TELEFONA BAKMAK HAFIZAMIZI NASIL ETKİLEYEBİLİR?
Gün içinde gelen bildirimler, mesajlar ve sosyal medya içerikleri dikkatimizi sık sık başka bir yöne çekebilir. Bir işle uğraşırken sürekli bölünmek, yaptığımız işe yeniden odaklanmamızı zorlaştırabilir.
Dikkat, hafıza süreçlerinin önemli bir parçasıdır. Bir bilgiye yeterince odaklanamadığımızda onu sonradan hatırlamamız da güçleşebilir. Bu nedenle bazen yaşadığımız unutkanlık, hafızamızın kapasitesinden çok dikkatimizin ne kadar bölündüğüyle ilişkili olabilir.
HAFIZAMIZI DESTEKLEMEK İÇİN NELER YAPABİLİRİZ?
1. Bir bilgiyi aramadan önce kısa bir süre hatırlamaya çalışın.
2. Okuduğunuz bilgiyi kendi cümlelerinizle anlatın.
3. Her boşluğu ekranla doldurmayın.
4. Bildirimleri azaltarak dikkatinizi koruyun.
5. Teknolojiyi hafızanızın yardımcısı olarak kullanın.
TEKNOLOJİYİ KULLANMAK MI, ONA BAĞIMLI HALE GELMEK Mİ?
Telefonlarımızı ve dijital araçları hayatımızdan çıkarmamız gerekmiyor. Üstelik her şeyi ezberlemeye çalışmak da gerçekçi veya gerekli değil. Teknoloji, doğru kullanıldığında hayatımızı kolaylaştıran güçlü bir araç.
Ancak bir bilgiyi öğrenmek, anlamak ve gerektiğinde hatırlamak istiyorsak zihnimize de çalışma fırsatı vermeliyiz. Bir bilgiyi kaydetmekle onu öğrenmek, bir cevaba ulaşmakla onu anlamak arasındaki farkı gözetmek önemli.
Belki de kendimize sormamız gereken soru şu: Her şeyi hatırlamak zorunda değiliz ama gerçekten hatırlamak istediğimiz şeylere ne kadar dikkat ediyoruz?
Dijital dünyada mesele hafızamızı telefonlarımızla yarıştırmak değil; teknolojinin sunduğu kolaylıklardan yararlanırken kendi zihinsel becerilerimizi de kullanmaya devam etmek.
Psikolog/ Çocuk Gelişim Uzmanı
Sare Şen
BİR YORUM YAPIN 0