Okulların açılmasına sayılı günler kala çocuklar kadar ebeveynleri de okul heyecanı ve kaygısı sarıyor. “Ya alışamazsa?”, “Ya arkadaş edinemezse?” gibi endişeler, farkında olmadan çocuğun okula uyum sürecini etkileyebiliyor. Psikolog ve Çocuk Gelişim Uzmanı Sare Şen, ebeveynlerin kaygılarını yönetmesinin ve çocuklara kendi hızlarında uyum sağlama alanı tanımanın önemine dikkat çekiyor.
Yeni bir eğitim yılı yaklaşırken evlerde yeniden okul heyecanı başlıyor. Çantalar hazırlanıyor, kırtasiye alışverişleri yapılıyor.. Ancak tüm bu hazırlıkların yanında gözden kaçan bir başka konu daha var: duygusal hazırlık. Çünkü çocukların okula uyum sürecini yalnızca onların duyguları belirlemiyor. Ebeveynlerin okula, ayrılığa ve çocuklarının yaşayabileceği zorluklara ilişkin kaygıları da bu süreci etkileyebiliyor.
ÇOCUĞUN KAYGISI NEDEN EBEVEYNE DE GEÇİYOR?
Çocuklar özellikle küçük yaşlarda çevrelerindeki yetişkinlerin duygularını yakından gözlemleyebilir. Anne veya babanın sürekli "Acaba alışabilecek mi?" diye düşünmesi, vedalaşma sırasında yoğun kaygı göstermesi ya da çocuğun zorlanacağına dair sürekli konuşması, çocuğun da okulu daha kaygı verici bir yer olarak algılamasına neden olabilir. Bu nedenle çocuk için verilen mesaj kadar, o mesajın hangi duyguyla verildiği de önemlidir.
"OKULA GİTMEK İSTEMİYORUM" DİYEN ÇOCUK ASLINDA NE ANLATIYOR?
Okula gitmek istememek her zaman isteksizlik ya da şımarıklık anlamına gelmez. Özellikle yeni bir okula başlayan ya da ilk kez okulla tanışan bir çocuk için belirsizlik oldukça zorlayıcı olabilir.
"Annem ne zaman gelecek?" "Ya beni unutursa?" "Arkadaş edinebilecek miyim?" "Öğretmen bana kızar mı?" Çocuğun dile getirdiği "Okula gitmek istemiyorum" cümlesinin altında bazen bu sorular olabilir. Bu nedenle ilk tepkinin "Ama okul çok güzel, neden gitmek istemiyorsun?" şeklinde çocuğun duygusunu değiştirmeye çalışmak yerine, "Okula başlamak sana biraz endişeli hissettiriyor olabilir." diyebilmek olması daha destekleyicidir. Çocuğun duygusunu kabul etmek, o duyguyu büyütmek anlamına gelmez. Tam tersine, çocuğa duygularının anlaşılabilir olduğunu gösterir.
HER ÇOCUK AYNI HIZDA UYUM SAĞLAMAK ZORUNDA DEĞİL
Bazı çocuklar ilk günden sınıfa kolaylıkla girerken bazıları için bu süreç daha uzun sürebilir. Çocuğun kardeşiyle, arkadaşıyla ya da başka bir çocukla kıyaslanması ise uyum sürecini kolaylaştırmak yerine zorlaştırabilir.
"Bak, arkadaşın hiç ağlamıyor." "Sen neden hâlâ alışamadın?" "Artık büyüdün." Gibi ifadeler çocuğun yaşadığı duygunun yanlış olduğu düşüncesine kapılmasına neden olabilir.
Bazı çocuklar hızlı, bazı çocuklar daha yavaş adapte olur. Önemli olan çocuğun kendi hızında ilerleyebilmesine alan açmaktır.
OKUL AÇILMADAN ÖNCE EBEVEYNLER NELER YAPILABİLİR?
1. Okulu kaygı kaynağı gibi anlatmayın
"Okulda uslu dur." "Öğretmenin kızarsa görürsün." gibi cümleler iyi niyetle söylense bile okulun tehdit edici bir yer gibi algılanmasına neden olabilir. Bunun yerine okulun günlük hayatını, yeni deneyimleri ve çocuğun merak ettiği konuları konuşabilirsiniz.
2. Rutini yavaş yavaş oluşturun
Yaz boyunca değişen uyku saatlerini okul başlamadan hemen önce değiştirmek yerine, birkaç gün önceden kademeli olarak düzenlemek çocuğun yeni rutine geçişini kolaylaştırabilir. Uyku kadar kahvaltı, hazırlanma ve evden çıkma saatlerinin de mümkün olduğunca öngörülebilir olması çocuğa güven verebilir.
3. Birlikte hazırlık yapın
Çantasını seçmek, kırtasiye malzemelerini hazırlamak, okul kıyafetlerini düzenlemek gibi küçük hazırlıkları birlikte yapmak çocuğun sürece dahil olmasını sağlar.
4. Vedalaşmayı uzatmayın
Özellikle ayrılık kaygısı yaşayan çocuklarda uzun vedalaşmalar zaman zaman ayrılığı daha zor hale getirebilir. Kısa, net ve güven veren bir vedalaşma daha destekleyici olabilir: "Seni okuldan almaya geleceğim. Öğretmeninle güzel bir gün geçirebilirsin. Şimdi vedalaşıyoruz, sonra tekrar buluşacağız."
5. İlk haftalarda başarıdan önce uyuma odaklanın
Okulun ilk günlerinde çocuğa hemen "Bugün kaç aldın?", "Öğretmenin seni beğendi mi?", "Derslerde ne yaptınız?" gibi akademik sorular yöneltmek yerine günün nasıl geçtiğini, neleri merak ettiğini ve nasıl hissettiğini konuşmak daha anlamlı olabilir.
PEKİ EBEVEYN KENDİ KAYGISIYLA NE YAPMALI?
Bazen çocuğumuzdan ayrılmak, onun zorlandığını görmek ya da kontrolün tamamen bizde olmadığını hissetmek bizi de kaygılandırabilir. Bu noktada kendimize şu soruyu sormak faydalı olabilir: "Şu an çocuğumun yaşadığı bir zorluğa mı tepki veriyorum, yoksa henüz gerçekleşmemiş bir ihtimalden mi endişeleniyorum?" Çünkü ebeveyn olarak her ihtimali kontrol edemeyiz. Çocuğumuzun her zaman üzülmesini, hata yapmasını, arkadaşlarıyla hiç sorun yaşamamasını ya da hiçbir konuda zorlanmamasını sağlayamayız. Ancak ona zorlandığında yanında olacağımızı, duygularını dinleyeceğimizi ve gerektiğinde destek olacağımızı gösterebiliriz.
OKULA UYUM ZAMAN ALIYORSA NE ZAMAN DESTEK ALINMALI?
Okula başlangıç döneminde belirli ölçüde kaygı, isteksizlik veya ayrılmakta zorlanma görülebilir. Ancak yoğun kaygı uzun süre devam ediyor, çocuğun günlük yaşamını belirgin şekilde etkiliyor, okula gitmeyi sürekli reddetmesine ya da ciddi fiziksel yakınmalar yaşamasına neden oluyorsa bu durumun altında yatan nedenleri değerlendirmek faydalı olabilir. Böyle durumlarda okul rehberlik servisiyle, öğretmenle ve gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanıyla iş birliği yapmak çocuğun ihtiyaçlarını daha doğru anlamaya yardımcı olabilir.
Son olarak; Yeni bir eğitim yılı yalnızca çocuklar için değil, aile için de yeni bir başlangıçtır. Çocuğunuzun ilk günlerde zorlanması, sizin yanlış bir şey yaptığınız anlamına gelmez. Aynı şekilde çocuğunuzun hemen alışamaması da okul hayatının kötü gideceği anlamına gelmez.
Bazen çocukların ihtiyacı olan şey, bütün kaygılarını ortadan kaldırmamız değil; kaygılandıklarında yanlarında olduğumuzu bilmeleridir. Ve unutmayın: Çocuğunuzun elinden tutmak kadar, gerektiğinde elini bırakıp kendi adımlarını atmasına güvenmek de ebeveynliğin bir parçasıdır.
Psikolog/ Çocuk Gelişim Uzmanı
Sare Şen
BİR YORUM YAPIN 0